sábado, 28 de noviembre de 2015

Sobre Manuel Mª e as Letras Galegas 2016

En xullo de 2015 a Real Academia Galega deu a coñecer quen ía ser o protagonista do Día das Letras Galegas no ano 2016.


 Nos xornais, todos eran a felicitarse pola elección de Manuel Mª, en contraste co sucedido o ano anterior (foi o nomeamento máis polémico que lembro). Isto pode verse en artigos de Sermos Galiza como o seguinte.
Creo que, en xeral, a xente respecta a este autor, coñece máis a súa obra e admíraa, grazas en parte a que moitos textos foron popularizados ao contar con versións musicais. 

Os que tivemos a sorte de coñecer o autor en vida sabemos que foi unha persoa afable, sinxela, pero tamén enérxica na defensa das súa ideas e coherente nas súas actuacións. É un home do pobo e que lle fala ao pobo, cunha linguaxe natural, simple e directa ás veces, mais noutras ocasións con linguaxe máis traballada e con notables acertos expresivos.
Un aspecto a salientar é o de ser un autor moi prolífico. Destaca sobre todo como poeta e cultivou as diferentes tendencias da poesía galega de posguerra: Escola da tebra, poesía paisaxística, poesía social e tamén poesía amorosa. Tamén escribiu varias obras teatrais.
Pertence á Xeración das Festas Minervais ou Xeración de 1950, caracterizada polos seguintes trazos:
- trátase de autores nacidos entre 1930 e 1940, polo que non viviron a guerra de maneira directa.
- participaron nos certames literarios da Universidade de Santiago chamados Festas Minervais.
- teñen formación universitaria e manifestan o seu compromiso político nacionalista uníndose a partidos políticos de esquerdas.
- mostran un forte compromiso coa lingua e manteñen unha práctica monolingüe en galego.

Algúns dos seus textos son xa emblemáticos como o adicado á "Terra Chá" (no que tenta captar a esencia da paisaxe da súa terra natal), que reproducimos:

 A Terra Chá somentes é:
un pobo aquí e outro acolá,
mil arbres, monte raso,
un ceo chumbo e tráxico
no que andan as aves a voar.
O resto é soedá.
(recentemente cantado por Uxía)



ou outro cantado por Fuxan os ventos: "Non canta na chá ninguén"


Para Manuel Mª é moi importante Galicia, e a súa esencia é o idioma, como afirma no poema "A Fala". A fala é "a chave coa que abrimos o mundo", algo máxico que nos permite entendelo e descifralo. A fala mostra quen somos realmente, retrátanos fielmente; nela conflúen o pasado, o presente e o futuro: o ronsel que deixaremos no mundo cando nos vaiamos. É un fermoso poema, aparentemente sinxelo, mais profundo, co que moitos nos sentimos identificados.

Podedes ler o texto e escoitar a versión de Roi Casal en Son de poetas ou no vídeo.


Estes días (maio) tamén saíu en Sermos Galiza un vídeo, en que alumnos de escolas de Nova Zelandia recitan este poema. Non diredes que non chegou lonxe! Só un pouquiño máis alá de Pedrafita!!!







sábado, 14 de noviembre de 2015

Semana de Samaín de luxo

Hoxe, finalmente, puidemos gozar no Instituto coa música e coas latricadas de Sés. Supoño que a súa linguaxe rompedora impactaría bastante os rapaces. Esperemos que dea os seus froitos. Creo que as cabezas ben amobladas deberían ser os modelos a seguir pola xente nova.
Para lembrar este gran día e esta grande artista coruñesa, vou colgar un vídeo e tamén me gustaría reproducir a letra da súa canción "Non son fada nin princesa", que é das miñas preferidas.


Tamén se expuxeron no corredor as cabazas decoradas polo alumnado este ano. Volveu gañar o premio Adrián Álvarez, que se esmera neste tipo de traballos. A súa é a primeira.









O alumnado de 2º ESO escribiu contos de medo. Expoñeremos e colgaremos os mellores.

domingo, 4 de octubre de 2015

Poesía sobre paxaros

No pasado curso 2014-2015 traballamos en 1º de ESO a creatividade literaria na actividade chamada "Maio de Letras". Despois da falarmos das características da linguaxe poética, para celebrarmos o Día das Letras Galegas, propuxémoslle ao alumnado que fixese poemas breves dedicados a  paxaros.

Fixemos un mural que expuxemos no corredor do instituto. Vou colgar algúns dos resultados.

O pardal

Roubas trigo no poleiro
e millo na miña leira.
Pardal, ladrón do grao
que comprei o luns na feira.

Tes o niño nun furado
baixo da miña escaleira
con catro parrulos pelados,
que plumas nin a primeira.

Vas da parede ao tellado
e do tellado á figueira,
da figueira ao chan
e do chan á cerdeira.

Traballa, pardal, traballa,
coma a túa compañeira.
Saca eses polos adiante
para que túa dona te queira.

 David

Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY -SA (Fedaro)


Cegoña da alta árbore,
branca e negra es.

Grandes ás para longas viaxes
ata chegar a esta verde paisaxe.

Niño fas en xaneiro 
e en agosto te vas.
Ti tes un gran peteiro
para aos cegoñinos fartar.

Cegoña da alta árbore,
branca e negra es.

Saúl

Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY -SA (Kadellar)

O CORVO

Meu paxariño,
meu corviño,
que traes vestidiño
moi negriño. 

 Imaxe extraída da Wikipedia. CC - BY - SA (Drow)

Rubén López

O PAPAGAIO
forte e delgado
voa pola pradeira.
O papagaio,
forte e delgado.

Ariadna

Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY (Flickr upload)


A CEGOÑA

No alto, vixiante,
está a cegoña pensante.
Vén desde lonxe
a terra de camiñantes.
 A cegoña, no alto,
failles compaña no campo.
Ten o seu niño 
a carón do río.

No espello da auga
vese a cegoña branca.

Carlos

Tamén colgo un meu sobre o paporrubio, en lembranza do que nos fai compaña cando imos á casa da aldea, voando a carón da cociña e pousándose nas árbores á nosa vista.

De póla en póla
vai pola eira.
Voa e revoa
sobre a pradeira.

De pronto pousa
nunha cancela
ou busca inquedo
a compañeira.

Fixo o seu niño
nunha maceira.
Cría os poliños;
fai a súa xeira.

Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY - SA (PierreSelim)


miércoles, 30 de septiembre de 2015

Receitas saudábeis

Mirando en Internet hoxe atopei unhas receitas interesantes deste tempo de outono. Vou propoñervos algunhas, a ver se espertan as vosas ganas de experimentar na cociña. Así poderedes tirar partido dos froitos e da fartura das hortas nesta época do ano.

A/ A primeira é un prato de culler: Potaxe de polo con garavanzos ao pemento.

Precisaredes os seguintes ingredientes:

4 contramuslos de polo sen óso
200 g de garavanzos cocidos
1/2 pemento vermello
1/2 pemento verde
1 ceboliña
1 dente de allo
un pouco pemento doce e tamén algún picante
un pouco comiño moído (ao gusto)
4 culleradas de tomate pelado e picado
1 vaso de caldo ou auga, sal 
3 ou 4 follas de acelga ou unhas poucas espinacas
1/2 vaso de nata
un pouco de pementa negra moída
un pouco aceite de oliva virxe

A preparación é como segue:

Retirades a graxa e a pel ao polo e picádelo en anacos pequenos. A seguir limpades a cebola e picádela; limpades os pementos e cortádelos e tamén o dente de allo.
Logo poñedes nunha cazola un pouco aceite de oliva virxe a quentar. Salpimentades o polo e refogádelo nel durante uns cinco minutos e retirádelo. No mesmo aceite, pasades un pouco a cebola, e uns minutos despois engadídeslle o allo picado e despois os pementos e pochades todo a lume lento durante uns 10 minutos. Engadides o tomate e logo o pemento doce e o picante e remexedes. Pasades un pouco isto e engadides o polo, botades os garavanzos cocidos e cubrides todo con auga ou caldo e salgades. Levades a ebulición e logo baixádeslle o lume e deixádelo facer a lume lento durante uns 20 minutos. Incorporades entón as follas de acelga ou as espinacas cortadas a man e deixades cocer 10 minutos máis. Finalmente engadides a nata, removedes e deixades repousar 5 minutos antes de servir.

É un prato suculento e moi completo, apropiado para os primeiros fríos que van ir chegando, ademais de doado de facer. Se o facedes cocendo vós os garavanzos, cocédeos sós primeiro (deixándoos enteiros) e logo mesturádeos co resto dos ingredientes, como indica a receita.


Foto extraída de directoalpaladar.com

B/ Se o que vos apetece é unha sobremesa de outono, propóñovos facer mazás en masa follada.

Os ingredientes para catro persoas son:

 un anaco de masa follada (un paquete dos que venden no super), 4 mazás (mellor reinetas), 200 g de crema pasteleira, 80 g de azucre, 40 g de manteiga
Para a crema pasteleira: 250 ml de leite, 1 xema de ovo, 1 pel de limón, 1/2 vaíña de vainilla, 60 g de azucre, 20 g de maicena

A preparación é como segue:

Poñemos o leite a ferver nun cazo coa vainilla e o limón. Á parte mesturamos a xema, a maicena e o azucre.
Cando o leite estea quente, engadimos pouco a pouco a mestura e remexemos sen parar ata que espese. Logo deixámola enfriar recuberta de papel film.
Estiramos a masa follada e cortamos en catro partes. No medio de cada unha poñemos dúas culleradas de crema pasteleira e enriba a mazá, pelada e sen carozo. Engadimos o azucre e a manteiga e pechamos a masa enriba da mazá e poñémoslle un sombreiro (un anaco de masa circular enriba). Pintamos con ovo e metemos ao forno a 190º durante uns 30 minutos, ata que estean douradas. Servir algo quente.

A pinta é inmellorable! Animádevos e facédea. Sen dúbida vaivos gustar!

Foto extraída de directoalpaladar.com

martes, 30 de junio de 2015

Viaxe de fin de curso a cabo Udra

O día 19 de xuño foi a derradeira viaxe deste curso do alumnado de Quiroga. Creo que os participantes volveron satisfeitos en xeral e tamén con ganas de descansar.
Despois de darmos algunha volta de máis no bus, rematamos chegando ao lugar previsto: o museo Massó cara ás 12 do mediodía. Alí explicáronnos como nacera a antiga fábrica de conservas no século XIX (primeiro nun vídeo e logo coa explicación dunha guía) e como fora desenvolvéndose e aumentando as súas instalacións, ata ser das máis importantes de Europa. Faláronnos de que a fábrica fora pioneira en moitos aspectos (por ex. nos dereitos dos traballadores ou no traballo en cadea) e tivera unha extraordinaria importancia para a poboación local (por ex. tiña un economato e tamén gardería). Máis tarde veu a súa decadencia e o peche. Cedeu terreos para a edificación dunha praza pública e fíxose o museo, aproveitando a curiosidade dun membro da familia, que gardaba interesantes obxectos relacionados co mundo da navegación marítima.

Exterior do Museo Massó en Bueu. Imaxe extraída de Museos de Galicia.

Na exposición víanse máquinas usadas para cocer ou esterilizar as conservas, fotos antigas que amosaban ringleiras de mulleres facéndoas, ou homes facendo as latas. Unha sala estaba dedicada á caza da balea, que en tempos tivo unha importancia extraordinaria. Nela víanse arpóns e ferramentas para despezar as baleas (algúns parecidos a fouces e outros como enormes coitelas cun longo mango), botas con tacos por baixo para non esvarar cando se traballaba ou obxectos feitos con partes da baleas, como as "ballenas" dos paraugas ou as partes duras empregadas para fabricar corsés. Tamén había ósos da columna (unha especie de "soá").

Unha das salas interiores do Museo Massó. Imaxe extraída de Museos de Galicia.

Tamén puidemos ver, nun alpendre anexo, unha lancha xeiteira, feita por carpinteiros de ribeira. Parece ser que é unha peza de grande valor por quedar só dúas mostras na Península; a outra está en Barcelona. Este tipo de embarcación desapareceu pola dificultade de acoplarlle un motor, pois a forma da proa e da popa é semellante. Con ela pescábase mediante a técnica chamada o xeito. Tamén conservan no mesmo cobertizo un bote polbeiro, de tamaño bastante máis reducido. Ao saírmos do museo visitamos a praza feita en antigos terreos de Massó e o peirao, onde tamén hai unha mostra de embarcacións tradicionais como a dorna. Nos fondos puidemos albiscar unha que outra estrela de mar así como pequenas crías de peixes.

File:Nasa11dorna05eue.jpg
Dorna portando nasas. Imaxe extraída de Wikipedia. CC - BY - SA (Elisardojm)

Unha vez rematada a visita, fomos visitar o mercado (onde vimos diversos tipos de peixes e oímos as explicacións dunha amable peixeira) e o que queda dunha antiga carpintería de ribeira. Malia ter sido declarada Ben de Interese Comunitario (agárdase que a recuperen e acondicionen), atópase en bastante mal estado, co teito a piques de derrubarse e con lixo ciscado por todas partes.
 Logo, agardamos polo autobús para irmos comer á praia da Mourisca. O sol quentaba ben e algúns impacientábanse e foron estrearse pisando a area da praia.

Praia da Mourisca (Bueu). Imaxe extraída de turgalicia.

Finalmente, veu o autobús e comemos no "chiringuito" da praia. Tamén puidemos darnos un baño e abastecernos de bebidas para a camiñata da tarde por cabo Udra. Estivemos moi ben acompañados en todo momento por varios monitores que nos foron explicando a riqueza natural e paisaxística deste lugar pertencente ao Parque Natural Marítimo Terrestre das Illas Atlánticas. O sol pegaba forte en todo momento e había poucas sombras onde gorecerse. Camiñamos por sendeiros entre silvas, fentos, toxos cubertos de barbas de raposo (planta parasita que non fai a fotosíntese porque outra a fai por ela) ou cabrinfollos e tremedeiras, ás veces esvarando nas areas polas costas abaixo. Por iso agradecemos chegar á Aula da natureza para tomarmos un respiro.

Aula da Natureza en cabo Udra. Imaxe extraída da páxina do Concello de Bueu.

Vista desde cabo Udra. Imaxe extraída da páxina do Concello de Bueu.

No percorrido por esta fermosa paisaxe descubrimos que este espazo era usado antigamente para o pastoreo de cabras e ovellas ou para recoller batume (estrume) para as cortes. Desde nenos as xentes viñan co gando a este monte comunal; traían o gando dos veciños e facían quendas para coidalo. Para resgardarse do mal tempo, construían no monte "chozos"(na aula da natureza aparecían como chouzos), aproveitando as enormes pedras graníticas que hai nel. Ás veces mesmo durmían no monte por non pasar o traballo de andar moita distancia co gando (para evitar o desgaste que suporía para el o desprazamento). Tamén empregaban herbas do propio monte para curalo. Por ex. o trobisco, contra a diarrea (parece ser que llo ataban á res ao rabo e iso cortáballa).
O regreso ao autobús foi menos accidentado, por unha pista que permite o paso de vehículos desde a aula da natureza ata o Esqueiro, con máis sombra, aínda que botamos de menos os bosques do interior. Aquí case todo era eucalipto, e só de vez en cando atopabamos algún carballo ou castiñeiro.
Polas  beiras había pampillos e falamos das alfombras do corpus, que tamén son tradición en Bueu.
Volvemos outro pouco á praia para refrescarnos da calor e irmos en mellores condicións para a viaxe de volta.
Á parte das interesantes explicacións recibidas e a atención dos guías durante a viaxe, puidemos ver a privilexiada flora das Rías Baixas con plantas como as buganvillias, a pasionaria (ou flor dos cravos da paixón de Cristo) que medraba mesmo entre silveiras ou a flor chamada ave do paraíso, nalgún xardín particular.

File:South Central Farm 45.jpg
Pasionaria. Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY (Thehero)

File:Ave del Paraíso (Strelitzia reginae), Jardín Botánico de Múnich, Alemania, 2013-05-04, DD 02.jpg
Ave do paraíso. Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY - SA (Poco a poco)

File:Starr 030418-0058 Bougainvillea spectabilis.jpg
Buganvilla. IMaxe extraída da Wikipedia: CC - BY (BotMultichillT)

File:Lonicera-caprifolium.JPG
Cabrifollo. Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY - SA (Quibik)

File:Cuscuta epithymum1.jpg
Barbas de raposo. Imaxe extraída da WikiPedia: CC - BY - SA (Retama)


Do bou non nos falaron, pero ao lembrárllelo si coñecían o trabalinguas, que algúns  rapaces aprenderon:

Se vou a Bueu nun bou, vou;
se non vou nun bou, non vou.

viernes, 8 de mayo de 2015

De Letras Galegas

En 3º de ESO fixeron presentacións sobre o autor homenaxeado este curso, Xosé Fernando Filgueira Valverde. Polo momento, vou colgar a primeira, de Julia Álvarez. A seguinte é de Adrián Álvarez.



Letras Galegas 2015 from emexe199




Tamén vou colgar o pasapalabra sobre o autor feito polo CEIP A Ponte (Lugo), ademais de vídeos sobre o autor:







Primavera 2015

   Estamos a ter unha primavera húmida. O sol madrugou de máis na Semana Santa e agora está a vir o mal tempo, con días de chuvia e algunha que outra sarabiada, que estragan as árbores froiteiras cando as flores están a converterse en froitos. Con todo, os montes locen coas cores das queiroas, as carqueixas, as uces, os toxos en flor e renovan os verdes das follas dos bidos, ameneiros, castiñeiros ....
   Anceiamos xa o bo tempo, cando as raiolas do sol fagan medrar as plantas, engrosen os froitos e melloren o noso ánimo coa súa morneza (tanta humidade non é boa para os nosos ósos cansos). Entón cultivaremos flores, admirando a beleza da natureza, axudando ao seu esplendor.
   Polo momento tivemos narcisos e xacintos, fráxiles e delicados tulipáns, violáceos pensamentos, camelias rosas.... Encheuse de flores como pompóns o mundo, de flores lila o lilo. Pronto virán as mapoulas, revivirán os xeranios e as peonías, abrirán as coridas e recendentes rosas. Medrarán os liliums e as dalias, rebentarán os gladíolos, preparándose para o seu esplendor no verán.
   Eles miden o tempo, mostran o efémero da vida mais tamén a beleza e a alegría que fai a natureza renovarse e volver unha e outra vez, reinventándose, reinventándonos.
   Penso que somos privilexiados por vivir nun entorno cunha enorme variedade na súa flora. Sería interesante que o coñecésemos ben, que saibamos os nomes das nosas plantas, dos elementos naturais que configuran o noso medio. Por iso vou poñer algunhas fotos e algún léxico relativo a este campo semántico.







Son fotos das miñas mapoulas e da flor do mundo.

Peonía. Foto extraída da Wikipedia: CC - BY - SA (663highland)

Uz. Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY - SA (Esculapio)

 Carqueixa. Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY - SA (Xemenendura)