Interesante artigo sobre léxico en relación co gato

Amado gatiño, mico meu, gache gato, non me sexas tan larpeiro!
No xornal Sermos Galiza vén hoxe un interesante artigo de Harguindey sobre léxico sobre estas queridas mascotas. Podedes velo aquí.
Máis artigos sobre léxico en Sermos Galiza, agora sobre as cousas difíciles.

Rosario Álvarez de visita en Quiroga: 2ª charla A ponte relacionada co galego

O pasado venres día 16 de febreiro tivemos a honra de recibirmos no  noso Instituto a ilustre profesora da USC  Rosario Álvarez Blanco. Despois dunha breve presentación de Ramón, o director, ela presentou a exposición titulada "O patrimonio lingüístico.¿De quen é a lingua?"

Para isto comezou por plantexarnos unha serie de preguntas para a reflexión. Por ex. De quen é a lingua? Que significa ser dono dunha lingua?

Habería, segundo a investigadora, varias posibles respostas. Se dicimos que a lingua é de todos, iso levaríanos a outras preguntas, como Quen ten responsabilidade sobre ela? Se é un ben colectivo, quen o coida? Pois pode pasar que ao ser de todos, ninguén se responsabilice dela. É dicir, isto implica que temos respecto á lingua dereitos e tamén deberes.

Este compromiso coa lingua veno demostrando a USC dende hai bastantes anos coa recolleita do galego vivo (dixo que hai 50 anos que está a recollerse este inmenso patrimonio e continuamente están aparecendo cousas novas). Así, mencionou as gravacións realizadas por toda Galicia (en 167 puntos do dominio lingüístico de fala galega), as investigacións sobre eses materiais que desembocaron no Atlas Lingüístico de Galicia, no que ela traballou.

 Actualmente segue a traballar sobre o tema do léxico no proxecto dirixido desde Santiago de Compostela e realizado en colaboración con universidades de Portugal e Brasil chamado Tesouro do léxico patrimonial do galego e do portugués. Por certo, agradézolle que mencionase que a miña tese de licenciatura sobre a fala de Sarria está recollida no Tesouro. E tamén que no seu día me axudase a revisar as transcricións das gravacións cando o realicei.

Este proxecto lévano a cabo especialistas, mais tamén nos animou a profesora a que contribuamos a amplialo coas nosas aportacións, como fixeron xa noutros centros de ensino. Indicounos unha serie de páxinas web onde se dan instrucións para a recollida sobre diversos temas relacionados coa nosa realidade. Por ex. xa se fixeron dentro do Plan Proxecta traballos de recollida de nomes de plantas (poden verse en fitofaladoiro. eu). Normalmente os nomes deses traballos conteñen o posesivo, por tratar sobre algo noso, que forma parte do acervo cultural da xente dun lugar.

Despois de recoller o léxico, faise o estudo (o da billarda é seu): elabóranse uns mapas que nos permiten ver as diferentes palabras para un concepto e a súa distribución xeográfica. Así observamos no mapa das denominacións da billarda que hai os seguintes nomes: billar, billarda ou billa. Estúdase a orixe desas denominacións. Neste caso ten relación co francés billarde, "baston". Obsérvase que hai denominacións que están en expansión, mentres outras ocupan un pequeno espazo e recúan, e plantéxanse hipóteses, que haberá que comprobar.

A denominación estornela, que ten raíz semellante a estorniño, viría do francés estournelle e chegaría ata Galicia a través dos monxes cistercienses. Ten que ver co ruído que fai ao golpear o pau pequeno co grande. Denominacións con menos extensión son univa ou anivá, e tamén lipe, do italiano lipa.

Tamén nos amosou o mapa dialectal dos nomes do paporroibo, con paporrubio como forma máis extendida, e outras como paifoco ou pisco. Neste caso a maior extensión das primeras débese á súa transparencia, pois permiten identificar con claridade o paxaro. Fronte a elas teñen menos extensión paifoco ("aparvado", "que carece de malicia e non é quen de defenderse de nada") ou pisco, que coincide co nome que ten en portugués.

Outro mapa que explicou foi o de dorna, a embarcación tradicional máis emblemática das Rías Baixas, cuxo nome viría dunha orixe descoñecida, prerromana, probablemente céltica. Facendo a comparación con outras linguas, descobren que en español existe a palabra dornajo, que é unha especie de "maseira", e en portugués dorna significa "recipiente, tina". Curiosamente, en Vilardevós unha dorna é un "recipiente para pisar uvas".

Finalmente, concluíu falando da enorme riqueza do patrimonio lingüístico galego, un tesouro para recoller e conservar. Como de costume, coa súa enerxía e entusiasmo, contaxiounos a todos da curiosidade e o pracer de ampliarmos os nosos coñecementos.

Foi unha marabilla tela entre nós despois de tantos anos!

En relación coa expresión de "ser dono dunha lingua" vou incluír o que dicía Á. Cunqueiro ao respecto:mil primaveras máis. Nomear as cousas é posuílas, facelas túas, achegalas afectivamente, nomear o teu mundo, o que coñeces de primeira man; é algo emocionante e que che dá vida. Gardemos palabras como tesouros e compartámolas para facer posible un futuro esperanzador para a nosa lingua.

Ampliando o noso vocabulario

Nestas datas son tempos da caída da folla, de paisaxes outonais de enorme beleza e con esta desculpa imos tratar o tema dos nomes das árbores e arbustos en galego, para contibuírmos ao coñecemento do medio que nos rodea. En todos os cursos e en todas as etapas podemos ir dando pasiños para dominar mellor o léxico da nosa lingua. Nesta época do ano obsérvanse aínda con claridade os distintos tipo de folla, o carácter de árbore perenne ou caduca, só con prestarmos un pouco de atención ao que temos ao noso arredor.

Vou poñer por orde alfabética os nomes das árbores e arbustos máis correntes en Galicia coa correspondente definición. Vou evitar no posible o exceso de termos científicos e incluír algúns datos que nos poden servir para identificalos dun xeito doado. Tamén colgarei algunhas fotos.

abeleira árbore que ten como froito as abelás, célebre por saír nas cantigas de amigo chamadas bailadas.
abruñeiro árbore da familia das rosáceas que ten como froito o abruño, unha especie de ameixa brava.
acacia árbore que florece en primavera, ten flores en acios de cor amarela que logo dan unhas sementes nunha especie de vaíña. É invasora. Moi vistosa nas beiras do Sil. Tamén hai a chamada falsa acacia, que ten flores brancas en acio e follas compostas redondeadas,
aciñeira árbore parecida ao carballo.
acivro arbusto con follas espiñentas e froitos vermellos en forma de baia, antigamente empregado como adorno por Nadal, actualmente é unha especie protexida,
ameixeira árbore da familia das rosáceas que ten como froito a ameixa.
amieiro ou ameneiro árbore que medra nas beiras dos ríos ou outros lugares húmidos.
bevereira árbore semellante á figueira que produce béveras.
bido, bidueiro árbore cadicufolia con casca de cor branca e follas triangulares. Antigamente a súa madeira empregábase para facer paus de zoco e hogano aínda se emprega para afumar e curar os queixos de San Simón en Vilalba.
buxo arbusto do xénero Buxus , de follas perennes, flores sen corola e froitos nunhs cápsula. Emprégase en sebes de xardíns. Medra lentamente e a madeira é moi dura polo que se emprga para facer instrumentos musicais. Na fraseoloxía está presente en frases como "estar san coma un buxo": estar forte, robusto.
capudre árbore característica da alta montaña. As follas parécense ás do freixo e bota unhas vistosas baias vermellas.
castiñeiro árbore de gran porte que produce castañas e madeira. Esta emprégase para facer mobles.
carballo árbore de folla caduca moi abondosa en Galicia. Produce landras e dela faise leña para quentarse no inverno ou secar os chourizos.
carqueixa arbusto de flores amarelas que medra nos montes. Empregábase para estrume dos animais.
caxigo carballo novo.
cerdeira árbore da familia das rosáceas que produce as cereixas.
chopo árbore de madeira branca e branda. Medra en lugares húmidos, crece con rapidez. Tamén chamado lamigueiro, olmo ou ulmeiro.
ciroleira árbore da familia das ros´ceas. produce as cirolas.
codeso arbusto de pouca altura, con flores amarelas.
concheiro Tamén chamado nogueira. produce os conchos ou noces. É de folla caduca.
érbedo ou erbedeiro medra en montes e produce os érbedos. Estes empréganse para elaborar licores e doces ou como comida dos paxaros.
escambrón arbusto espiñento da familia das rosáceas, con copa arredondada  e densa, flores brancas e froitos en baga de cor vermella. Tamen chamado estripeiro.
espiño arbusto ou árbore que se atopa nos lindeiros ou prados, con flores brancas que florecen en primavera e picos no talo. Tamén chamado espiño albar.
estripeiro escambrón.
faia árbore da familia das fagáceas, da que quedan poucas en Galicia, haina en Quiroga. É caducifolia, con casca grosa de cor gris e follas verde cinsento.
fatoeiro árbore da familia das rosáceas. ten como froito o fatón.
figueira árbore con toros retortos e grandes raíces- produce os figos.
freixo árbore que se emprega para madeira. Recoñécese polas súas follas compostas e as inflorescencias en forma de acio.
guindeira árbore da familia das rosáceas, cuxo froito é a guinda.
lamigueiro Outro nome é chopo.
laranxeira árbore con flores brancas moi recendentes que produce as laranxas.
limoeiro árbore que ten como froito o limón.
loureiro árbore de follas perennes, brillantes e verdes que se usan como condimento nalgúns pratos.
maceira árbore da familia das rosáceas que ten como froito a mazá.
marmeleiro árbore da familia das rosáceas que ten como froito o marmelo. En outono recóllese o seu froito para facer doce de marmelo.
melocotoeiro Tamén recibe o nome de pexegueiro. É unha  árbore froiteira que florece en primavera e produce o melotón.
mimosa árbore da familia das mimosáceas.
nespereiro árbore da familia das rosáceas. Ten como froito a néspera.
nogueira árbore caducifolia de bastante porte. Produce noces  tamén madeira.
oliveira árbore presente en Galicia en zonas como Quiroga, ten como froito a oliva, da que se extrae aceite.
pereira árbore rosácea que ten como froito a pera.
pexegueiro árbore de pouco porte, con flores rosadas que florecen en primavera. ten como froito o pexego.
piorno arbusto de pouca altura, con flores brancas que florecen en primavera.
piñeiro árbore perenne con follas en forma de agulla. O piñeiro manso produce piñóns, O bravo só madeira.
plataneiro árbore con bastante porte e con follas de gran tamaño. Emprégase para dar sombra en xardíns.
pradairo árbore con inflorescencias parecidas ás do freixo; as follas parécense ás do plataneiro. medra preto dos ríos.
queiroga arbusto de flores rosadas que medra nos montes, por ex, no Courel, florece en primavera.
rebolo carballo novo. Unha devesa de rebolos é unha reboleira.
sabugueiro árbore de pouco porte, con talos ocos, flores brancas que florecen por San Xoán e que logo dan uns froitos de cor viño en acios. Pódense comer en marmelada.
salgueiro árbore da familia das salicáceas. Emprégase para facer leña ou varas para os fréxeles.
sanguiño árbore ou arbusto de casca vermella. Cítao Curros no seu poema "Nouturnio".
sobreira árbore da que se extrae a cortiza, empregada para facer tapóns ou para outros usos.
teixo árbore conífera, produce unhas baias negras velenosas, famoso por ser empregado polos galegos no monte Medulio para matarse e non entregarse aos romanos.
tilleira árbore da que se extrae tila, fanse infusións coas súas follas e flores.
toxo arbusto de flores marelas moi característico de Galicia. Empregábase para estrume dos animais, para facer esterco.
ulmeiro árbore chamada tamén amieiro, ameneiro, lamigueiro.
uz arbusto de flores brancas que medra nas ladeiras das montañas. Os toros de uz empregábanos antigamente os xamoneiros que compraban xamóns polas casas para furar o xamón e comprobar que non estaba perdido.
vimbieiro ou vimieiro ou bieiteiro arbusto caducifolio da familia das salicáceas con ramas alongadas e flexibles, amarelas e follas lanceoladas. Dá o vime ou vimbio, empregado para facer mobles ou cestos (castelán mimbre).
xenebreiro árbore que prodece un froito en forma de baga do que se fai a xenebra. Tamén chamado cimbro.
xesta arbusto de flores amarelas e semente en vaíña, empregado para facer leña, por ex. para roxar o forno do pan cando se coce.
xilbarbeira arbusto de follas triangulares. espiñentas que bota unhas baias de cor vermella. Antigamente empregábano os varrendeiros para facer vasoiras.

Viaxe de fin de curso a cabo Udra

O día 19 de xuño foi a derradeira viaxe deste curso do alumnado de Quiroga. Creo que os participantes volveron satisfeitos en xeral e tamén con ganas de descansar.

Despois de darmos algunha volta de máis no bus, rematamos chegando ao lugar previsto: o museo Massó cara ás 12 do mediodía. Alí explicáronnos como nacera a antiga fábrica de conservas no século XIX (primeiro nun vídeo e logo coa explicación dunha guía) e como fora desenvolvéndose e aumentando as súas instalacións, ata ser das máis importantes de Europa. Faláronnos de que a fábrica fora pioneira en moitos aspectos (por ex. nos dereitos dos traballadores ou no traballo en cadea) e tivera unha extraordinaria importancia para a poboación local (por ex. tiña un economato e tamén gardería). Máis tarde veu a súa decadencia e o peche. Cedeu terreos para a edificación dunha praza pública e fíxose o museo, aproveitando a curiosidade dun membro da familia, que gardaba interesantes obxectos relacionados co mundo da navegación marítima.

Exterior do Museo Massó en Bueu. Imaxe extraída de Museos de Galicia.

Na exposición víanse máquinas usadas para cocer ou esterilizar as conservas, fotos antigas que amosaban ringleiras de mulleres facéndoas, ou homes facendo as latas. Unha sala estaba dedicada á caza da balea, que en tempos tivo unha importancia extraordinaria. Nela víanse arpóns e ferramentas para despezar as baleas (algúns parecidos a fouces e outros como enormes coitelas cun longo mango), botas con tacos por baixo para non esvarar cando se traballaba ou obxectos feitos con partes da baleas, como as "ballenas" dos paraugas ou as partes duras empregadas para fabricar corsés. Tamén había ósos da columna (unha especie de "soá").

Unha das salas interiores do Museo Massó. Imaxe extraída de Museos de Galicia.

Tamén puidemos ver, nun alpendre anexo, unha lancha xeiteira, feita por carpinteiros de ribeira. Parece ser que é unha peza de grande valor por quedar só dúas mostras na Península; a outra está en Barcelona. Este tipo de embarcación desapareceu pola dificultade de acoplarlle un motor, pois a forma da proa e da popa é semellante. Con ela pescábase mediante a técnica chamada o xeito. Tamén conservan no mesmo cobertizo un bote polbeiro, de tamaño bastante máis reducido. Ao saírmos do museo visitamos a praza feita en antigos terreos de Massó e o peirao, onde tamén hai unha mostra de embarcacións tradicionais como a dorna. Nos fondos puidemos albiscar unha que outra estrela de mar así como pequenas crías de peixes.

Dorna portando nasas. Imaxe extraída de Wikipedia. CC - BY - SA (Elisardojm)

Unha vez rematada a visita, fomos visitar o mercado (onde vimos diversos tipos de peixes e oímos as explicacións dunha amable peixeira) e o que queda dunha antiga carpintería de ribeira. Malia ter sido declarada Ben de Interese Comunitario (agárdase que a recuperen e acondicionen), atópase en bastante mal estado, co teito a piques de derrubarse e con lixo ciscado por todas partes.
 Logo, agardamos polo autobús para irmos comer á praia da Mourisca. O sol quentaba ben e algúns impacientábanse e foron estrearse pisando a area da praia.

Praia da Mourisca (Bueu). Imaxe extraída de turgalicia.

Finalmente, veu o autobús e comemos no "chiringuito" da praia. Tamén puidemos darnos un baño e abastecernos de bebidas para a camiñata da tarde por cabo Udra. Estivemos moi ben acompañados en todo momento por varios monitores que nos foron explicando a riqueza natural e paisaxística deste lugar pertencente ao Parque Natural Marítimo Terrestre das Illas Atlánticas. O sol pegaba forte en todo momento e había poucas sombras onde gorecerse. Camiñamos por sendeiros entre silvas, fentos, toxos cubertos de barbas de raposo (planta parasita que non fai a fotosíntese porque outra a fai por ela) ou cabrinfollos e tremedeiras, ás veces esvarando nas areas polas costas abaixo. Por iso agradecemos chegar á Aula da natureza para tomarmos un respiro.

Aula da Natureza en cabo Udra. Imaxe extraída da páxina do Concello de Bueu.

Vista desde cabo Udra. Imaxe extraída da páxina do Concello de Bueu.

No percorrido por esta fermosa paisaxe descubrimos que este espazo era usado antigamente para o pastoreo de cabras e ovellas ou para recoller batume (estrume) para as cortes. Desde nenos as xentes viñan co gando a este monte comunal; traían o gando dos veciños e facían quendas para coidalo. Para resgardarse do mal tempo, construían no monte "chozos"(na aula da natureza aparecían como chouzos), aproveitando as enormes pedras graníticas que hai nel. Ás veces mesmo durmían no monte por non pasar o traballo de andar moita distancia co gando (para evitar o desgaste que suporía para el o desprazamento). Tamén empregaban herbas do propio monte para curalo. Por ex. o trobisco, contra a diarrea (parece ser que llo ataban á res ao rabo e iso cortáballa).

O regreso ao autobús foi menos accidentado, por unha pista que permite o paso de vehículos desde a aula da natureza ata o Esqueiro, con máis sombra, aínda que botamos de menos os bosques do interior. Aquí case todo era eucalipto, e só de vez en cando atopabamos algún carballo ou castiñeiro.

Polas  beiras había pampillos e falamos das alfombras do corpus, que tamén son tradición en Bueu.

Volvemos outro pouco á praia para refrescarnos da calor e irmos en mellores condicións para a viaxe de volta.

Á parte das interesantes explicacións recibidas e a atención dos guías durante a viaxe, puidemos ver a privilexiada flora das Rías Baixas con plantas como as buganvillias, a pasionaria (ou flor dos cravos da paixón de Cristo) que medraba mesmo entre silveiras ou a flor chamada ave do paraíso, nalgún xardín particular.

Pasionaria. Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY (Thehero)

Ave do paraíso. Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY - SA (Poco a poco)

Buganvilla. IMaxe extraída da Wikipedia: CC - BY (BotMultichillT)

Cabrifollo. Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY - SA (Quibik)

Barbas de raposo. Imaxe extraída da WikiPedia: CC - BY - SA (Retama)

Do bou non nos falaron, pero ao lembrárllelo si coñecían o trabalinguas, que algúns  rapaces aprenderon:

Se vou a Bueu nun bou, vou;
se non vou nun bou, non vou.

Primavera 2015

   Estamos a ter unha primavera húmida. O sol madrugou de máis na Semana Santa e agora está a vir o mal tempo, con días de chuvia e algunha que outra sarabiada, que estragan as árbores froiteiras cando as flores están a converterse en froitos. Con todo, os montes locen coas cores das queiroas, as carqueixas, as uces, os toxos en flor e renovan os verdes das follas dos bidos, ameneiros, castiñeiros ....

   Anceiamos xa o bo tempo, cando as raiolas do sol fagan medrar as plantas, engrosen os froitos e melloren o noso ánimo coa súa morneza (tanta humidade non é boa para os nosos ósos cansos). Entón cultivaremos flores, admirando a beleza da natureza, axudando ao seu esplendor.

   Polo momento tivemos narcisos e xacintos, fráxiles e delicados tulipáns, violáceos pensamentos, camelias rosas.... Encheuse de flores como pompóns o mundo, de flores lila o lilo. Pronto virán as mapoulas, revivirán os xeranios e as peonías, abrirán as coridas e recendentes rosas. Medrarán os liliums e as dalias, rebentarán os gladíolos, preparándose para o seu esplendor no verán.

   Eles miden o tempo, mostran o efémero da vida mais tamén a beleza e a alegría que fai a natureza renovarse e volver unha e outra vez, reinventándose, reinventándonos.

   Penso que somos privilexiados por vivir nun entorno cunha enorme variedade na súa flora. Sería interesante que o coñecésemos ben, que saibamos os nomes das nosas plantas, dos elementos naturais que configuran o noso medio. Por iso vou poñer algunhas fotos e algún léxico relativo a este campo semántico.

Son fotos das miñas mapoulas e da flor do mundo.

Peonía. Foto extraída da Wikipedia: CC - BY - SA (663highland)

Uz. Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY - SA (Esculapio)

 Carqueixa. Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY - SA (Xemenendura)

A formación da Lingua Galega

Presentación: formación da lingua galega from Mxlc199

Algúns refráns sobre o mel e as abellas

Con motivo de traballarmos cun texto xornalístico de El progreso en 2º ESO, quixemos procurar frases feitas ou refráns que teñan que ver co tema do texto: os doces. Na Wikipedia atopamos sobre todo refráns sobre o mel e as abellas.

Imos trascribir aquí uns cantos:

- Polo San Miguel sabe o touciño a mel (está moi bo).
- Marzo marzán, cara de can; a mediodía enzamea a colmea e á noite morre a abella (trata sobre a variabilidade do tempo nese mes).
- Ovellas e abellas nas túas devesas e non nas alleas (sacaraslle mái proveito ao que ti tes que ao doutro).
- Máis moscas se pillan con mel ca con fel (con suavidade conséguese máis que con dureza).
- Mais moscas xunta entena de mel que ola de vinagre (co mesmo significado ca o anterior).
- Unha mala abella revolve unha colmea.
- Todos ao mel todos ao fel (hai que estar ás duras e ás maduras).
- Non está feito o mel para a boca do burro.
- Non está feito o mel pró fuciño do porco (as cousas boas son para quen sabe aprecialas).
- Auga de agosto, azafrán, mel e mosto.
- Chuvia polo agosto é mel e mosto.

Tamén podedes ler cousas interesantes sobre o mel nesta páxina.

                          Abella sobre unha planta de romeo. Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY - NC.  

Flores ventureiras.

Aproveitei a tarde en Quiroga para pasear á beira do río e coller unha presa de flores ventureiras. Estas inzaban o campo da ribeira enchéndoo de cores e recendos. Os primachorros (tamén chamados ben me quer, biloreta, ponmerendas ou margarida dos prados) semellaban un manto florido; os panqueixos (cáncere ou cancro) desprendían un suave e agradable recendo; as humildes violetas florecían en ramos e os xacintos salvaxes medraban entre as árbores.

Isto tróuxome á lembranza o coñecido poema de Antón Avilés de Taramancos, "Ter unha casa en Chachauí"

                                  XACINTO SILVESTRE. (Imaxe tomada en A Seara, Cedrón)

PANQUEIXO. Imaxe extraída da Wikipedia: dominio público.

PRIMACHORRO. Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY (Rotatebot)

Aí vos van uns anacos de poemas de Uxío Novoneyra, especialista da nosa poesía paisaxística.

PRIMACHORROS brancos!

panqueixo e amargueixos!

argana polos barrancos!

Folla podre nos reprexos!

...

NADA está lonxe.

Os campaíños das 

uces

cobren os montes

de furruxe.

UCES. Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY - SA (Bdk)

23 de Marzo: Día Mundial da Meteoroloxía.

Este efeméride creouse para conmemorar  o nacemento da OMM (Organización Meteorolóxica Mundial) coa sinatura do convenio por parte dos seus primeiros trinta membros. Arestora conta con 185 membros. A súa finalidade é a cooperación internacional en servizos e observacións meteorolóxicas, para promover o intercambio rápido da información meteorolóxica e para publicar estatísticas.

Preocupados polo cambio climático, pretenden axudar a previr as catástrofes naturais relacionadas coa meteoroloxía. Así mesmo, o Día Meteorolóxico Mundial quere chamar a atención acerca dos efectos da contaminación no clima, insistindo na necesidade de tomar algún tipo de medidas.

Neste día, queremos lembrar a sabedoría popular que mostra como traballar a terra de acordo co tempo. Queremos agraderlle a Teresa ternos proporcionado esta información, recollida en Muxa-Piñeiro (Lugo).

A esfenda e a demouca é en febreiro, 

bótanse as patacas en marzo raioleiro

e seméntase tamén trigo marceiro.

Bótase o millo da xente por abril,

cando o cuco saíu do cubil;

en maio longo estará sachado il.

Polos días grandes de San Xoán

cóllese a nabiña e o lume novo fan,

mércanse as fouciñas para segar o pan.

No mes da sega o sol pica moi duro;

cando se sega o pan, o trigo está maduro;

mes de moito traballo e moito apuro [...]

O de setembro é o mes de San Miguel;

para apañar as patacas non hai mes coma el;

é tempo de ver se os trobos teñen mel.

No outono hai que ir ao San Froilán;

mozos, homes, vellos e nenos, todos van

e voltan de présa para outonar o pan.

Polo San Martiño o porco non ha de berrar,

o capón no poleiro non ha de cantar;

fanse regos nos prados para regar.

O tempo de Nadal é frío ventureiro

se temos leña no unlleiro;

chegarán os reises á entrada de xaneiro.

                                  Imaxe extraída da Wikipedia: CC - BY - SA (Bluemoose)

A LINGUA: ESE PATRIMONIO QUE NOS DEIXARON.

FIN DE SEMANA NA ALDEA (1 Febreiro 2014)

Día de invernía, propio para estar tras do lume, día con moitas caras: tan pronto chove como cae auga nevada ou xarabia (pedra); sopra o curisco ou nevarisca (caen pequenas felepas de neve). Por momentos, hai rafadas de sol e podemos contemplar o ciclo da auga (esta evapórase e ascende cara ao ceo). No lusque fusque a xeada veu conxelar a pedra que quedara no chao.

O mellor nestes días é un caldiño de fillas (de repolo) ben quentiño á carón do lume de lareira e unha pouca empanada, mirando arder os cepos. Din que en xaneiro as verzas saben a carneiro, e en febreiro tamén.

 

  Imaxe extraída de Flickr: CC- BY- NC-SA (Lucas Peev)

EN NEGRIÑA DESTACAMOS AS PALABRAS RECOLLIDAS EN SARRIA.